Mình gặp rất nhiều bạn học tiếng Anh trong một trạng thái rất quen thuộc của người Việt chúng ta
Học không ít. tính ra thì chúng ta đã biết tiếng anh từ lớp 6 , và dù học đối phó hay học đàng hoàng thì chúng ta biết về nó không hề ít
Thậm chí có bằng cấp, có điểm số cao đối với các bạn ôn thi và học vì bằng cấp trong nhà trước
Nhưng đến lúc cần dùng thì… không nói được.
Học viên mình ngày xưa học ielts 7.0 đi du nước ngoài vẫn không thể hiểu giảng viên họ nói gì vì lối học mẹo và đối phó tại việt nam ko giúp cho bạn có năng lực sử dùng tiếng anh trong học tập và đời sống.
Muốn nói nhưng không biết bắt đầu từ đâu.
Nghe thì thấy quen tai, nhưng không bắt được ý.
Đứng trước người nước ngoài, đầu óc trống rỗng như vừa bị “tắt nguồn”.
Nếu bạn đang ở trạng thái đó, mình muốn nói với bạn một điều rất quan trọng:
vấn đề không nằm ở việc bạn kém, mà nằm ở cách bạn đang học và tư duy của bạn điối với môn này
Mình từng là người “biết tiếng Anh” nhưng không dùng được
Hồi còn đi học, điểm tiếng Anh của mình thật ra không quá tệ. Thường cũng loanh quanh 6–7, không đến mức yếu. Nhưng chỉ đến khi học với thầy, mình mới nhận ra một điều rất rõ: tiếng Anh của mình chưa từng được đưa vào đời sống thật. Mình có kiến thức, nhưng không có phản xạ. Mình biết từ, nhưng không biết dùng.
Thời điểm đó, mình tham gia một chương trình tên là Backup by Tour. Công việc của mình là xuống quận 1, nhận các tour ngắn để dẫn khách nước ngoài đi ăn, đi chơi, ghé thăm những địa điểm đã được lên sẵn lịch trình. Nghe thì có vẻ ổn, vì mình “có tiếng Anh”, nhưng chỉ khi bắt đầu làm, mọi thứ mới lộ ra rất rõ.
Có lần mình dẫn khách vào chùa. Họ hỏi mình những câu rất đơn giản, kiểu như:
“Vì sao người Việt chắp tay khi vào chùa?”
“Vì sao phải cúi lạy?”
Những câu hỏi đó không hề khó. Thực ra mình biết câu trả lời. Trong đầu mình có từ vựng, có ý. Nhưng vấn đề là… mình không nói ra được. Mình không biết cách diễn đạt sao cho người ta hiểu. Đứng trước khách, mình mới thấy vốn tiếng Anh của mình mỏng đến mức nào khi phải dùng nó để giải thích, chứ không phải để làm bài.
Chính những lần bị đặt vào tình huống buộc phải nói như vậy đã làm mình tỉnh ra rất nhiều. Mỗi lần đi tour về, mình lại thấy thiếu, thấy hổng, rồi quay về mài lại. Và cũng chính nhờ việc phải dùng tiếng Anh thật trong công việc, khả năng của mình ở những chuyến đi sau tốt hơn chuyến trước. Không phải nhảy vọt liền, nhưng có tiến bộ rõ ràng.
Lúc đó mình mới hiểu:
không phải học nhiều ngữ pháp là sẽ nói tốt.
không phải thuộc nhiều từ vựng là sẽ giao tiếp được.
và cũng không phải “biết” tiếng Anh là đủ.
Muốn nói được, phải nói.
Muốn nghe được, phải nghe.
Muốn giỏi lên, phải dùng.
Không nói, không nghe, không ứng dụng thì tiếng Anh mãi chỉ nằm trong đầu, không bao giờ trở thành một công cụ giao tiếp thật sự.
Mình tiến bộ không phải vì học thêm ngữ pháp.
Không phải vì thuộc thêm từ mới.
Mà vì mình buộc phải dùng tiếng Anh để sống.
Đi làm thì phải nói.
Dẫn tour thì phải nghe.
Không nói thì không ai hiểu mình đang làm gì, cần gì.
Và lúc đó, mình mới thật sự hiểu ra một điều rất quan trọng:
tiếng Anh không phải là môn học để tích lũy,
mà là một công cụ để giao tiếp, làm việc và tồn tại trong đời sống.
Vì sao học kiểu cũ khiến bạn học mãi mà vẫn không nói được?
Từ trước tới giờ, cách tụi mình học tiếng Anh gần như giống nhau: học rất nhiều ngữ pháp, làm bài trắc nghiệm liên tục và lúc nào cũng bị nhắc là đừng sai. Sai thì bị trừ điểm, sai thì bị sửa trước lớp, sai thì ngại. Lâu dần, trong đầu mình hình thành một phản xạ rất quen: im lặng cho an toàn. Im lặng thì không sai, nhưng im lặng cũng đồng nghĩa với việc không tiến bộ. Không nói thì không sai, không sai thì không ai sửa, không được sửa thì không bao giờ khá hơn. Tiếng Anh đáng lẽ phải là một cây cầu để kết nối con người, nhưng lại bị biến thành một môn học để né lỗi. Và đó là lý do vì sao rất nhiều người rơi vào cảnh học hoài, học mãi mà vẫn không nói được.
Một vấn đề nữa là ở Việt Nam, tụi mình thường học tiếng Anh như một môn học rất học thuật, rồi vô tình xem nó như thứ chỉ dành cho người thông minh hoặc có năng khiếu. Nhiều người nhìn ai nói được tiếng Anh thì ngưỡng mộ lắm, nhưng lại không nhận ra rằng đó chỉ là kết quả của một quá trình luyện tập đều đặn, giống như tập xe đạp hay học bơi. Ai buộc phải dùng mỗi ngày, trong một bối cảnh cụ thể, thì người đó sẽ quen, sẽ tự tin và sẽ làm được. Ngược lại, vì tụi mình học quá nhiều lý thuyết nên cuối cùng lại trở thành những người rất giỏi phân tích ngữ pháp, rất rành cấu trúc câu, nhưng khi cần dùng trong đời sống thật thì lại lúng túng.
Thực tế là ngay cả người bản xứ cũng nói sai ngữ pháp suốt. Họ nói nhanh, nói thiếu, nói không hoàn hảo, nhưng họ vẫn giao tiếp được vì điều quan trọng nhất trong giao tiếp là truyền tải được ý, chứ không phải bắt bẻ câu chữ. Ngay cả tiếng Việt của tụi mình cũng đâu phải lúc nào nói cũng đúng ngữ pháp, nhưng người nghe vẫn hiểu. Vấn đề nằm ở chỗ càng lớn, tụi mình càng sợ sai, mà càng sợ sai thì càng ít nói. Trong các buổi họp hay khi gặp người nước ngoài, nhiều người chọn cách cười, gật đầu và im lặng, không phải vì không muốn nói mà vì không biết nói sao cho đúng. Và khi càng không nói, mình càng bị động trong việc học, càng xa tiếng Anh hơn và cuối cùng là không bao giờ sử dụng được nó một cách tự nhiên
Vậy rốt cuộc, giỏi tiếng Anh thật sự là gì?
Với mình, giỏi tiếng Anh không phải là nói một câu không sai lỗi nào, cũng không phải là dùng thật nhiều từ vựng cao siêu để người khác phải trầm trồ. Giỏi tiếng Anh, đơn giản thôi, là khi mình nói ra được điều mình đang nghĩ, và người đối diện hiểu mình đang muốn nói gì. Chỉ vậy thôi, nhưng rất nhiều người học mãi vẫn chưa chạm tới được điều đó.
Tiếng Anh ở trường học dạy tụi mình cách làm bài, cách tránh lỗi, cách đạt điểm. Nhưng tiếng Anh ngoài đời thì khác, nó không chờ bạn nói đúng ngữ pháp rồi mới chịu lắng nghe. Ngoài đời, người ta cần bạn truyền đạt được ý, giải thích được vấn đề, trao đổi được công việc. Sai một chút không sao, nói chưa tròn câu cũng không sao, miễn là người đối diện hiểu bạn. Thực tế, rất nhiều người nước ngoài nói chuyện với nhau cũng không hề “đúng sách vở”, nhưng họ vẫn làm việc, vẫn kết nối, vẫn sống bình thường.
Vấn đề của người học tiếng Anh mất gốc không phải là thiếu kiến thức, mà là thiếu khả năng dùng kiến thức đó trong tình huống thật. Giống như bạn học lái xe bằng cách đọc sách cả năm trời, nhưng chưa từng ngồi lên xe chạy ngoài đường thì bạn vẫn sẽ run khi cầm vô lăng. Tiếng Anh cũng vậy, nếu chỉ học mà không dùng, thì nó mãi nằm trong đầu, không bao giờ chảy ra được miệng.
Vì vậy, nếu bạn đang mất gốc, đừng hỏi mình “em nên học thêm ngữ pháp gì”, mà hãy tự hỏi một câu khác quan trọng hơn: mình cần dùng tiếng Anh để làm gì trong đời sống của mình? Là để nói chuyện với sếp? Để trao đổi với khách hàng? Để đi làm, đi du lịch, hay chỉ đơn giản là không còn sợ khi gặp người nước ngoài? Khi câu hỏi đó rõ ràng, cách học của bạn sẽ tự thay đổi.
Giỏi tiếng Anh không phải là trở thành một người hoàn hảo về ngôn ngữ. Giỏi tiếng Anh là khi bạn không còn im lặng vì sợ sai, không còn đứng ngoài cuộc trò chuyện vì thiếu tự tin. Là khi bạn dám mở miệng nói, dám nghe, dám sửa, và dám dùng tiếng Anh như đúng bản chất của nó: một công cụ để sống, để làm việc và để kết nối với thế giới bên ngoài.
Vậy nếu đã hiểu giỏi tiếng Anh không phải là học cho đúng mà là dùng cho được, thì câu hỏi tiếp theo sẽ là: bắt đầu lại như thế nào cho đúng, khi mình đã mất gốc hoặc học sai quá lâu? Với mình, câu trả lời không nằm ở việc học thêm nhiều hơn, mà nằm ở việc đổi cách tiếp cận.
Điều đầu tiên, bạn không cần “học tiếng Anh” theo nghĩa truyền thống nữa, mà hãy tập dùng tiếng Anh trong đời sống hằng ngày. Thay vì mở giáo trình và cố nhớ từng cấu trúc, hãy nghe và xem những thứ bạn thật sự quan tâm. Bạn thích nấu ăn thì xem video nấu ăn bằng tiếng Anh, thích kinh doanh thì nghe người ta chia sẻ kinh nghiệm làm việc, thích giải trí thì xem vlog, xem phỏng vấn. Khi đó, tiếng Anh không còn là mục tiêu để học, mà trở thành phương tiện để bạn tiếp nhận nội dung. Và khi não bạn không bị áp lực “phải học”, nó lại học nhanh hơn rất nhiều.
Điều thứ hai, đừng đợi giỏi rồi mới nói. Rất nhiều người mắc kẹt ở chỗ này. Họ nghĩ rằng khi nào nói đúng, nói hay thì mới dám mở miệng. Nhưng thực tế thì ngược lại, nói trước thì mới giỏi sau. Hãy bắt đầu nói trong môi trường ít áp lực nhất có thể: nói với bạn bè, nói với người hướng dẫn, nói với những người cho phép bạn sai. Sai không sao cả, vì sai là dấu hiệu cho thấy bạn đang dùng tiếng Anh thật. Không nói mới là điều nguy hiểm.
Điều thứ ba, hãy tập bỏ thói quen dịch trong đầu. Lúc đầu sẽ rất khó và rất chậm, nhưng càng dịch bạn càng bị kẹt. Hãy tập nói những câu đơn giản trước, ý đơn thì nói câu đơn, nói được trước rồi hay tính sau. Mục tiêu của bạn không phải là nói cho hay, mà là phản xạ được một cách tự nhiên, giống như khi bạn nói tiếng Việt mà không cần suy nghĩ từng chữ.
Nhiều bạn hỏi mình: “Vậy học bao lâu thì mới giỏi?” Mình nói thật, không có đường tắt. Nhưng có một con đường rất chắc: mỗi ngày chỉ cần 20–30 phút, đều đặn, và dùng tiếng Anh thật. Không cần học nhiều, chỉ cần đừng bỏ. Tiếng Anh không bật lên sau một đêm, mà bật lên sau một quá trình đi đúng hướng. Giống như tập thể dục, không phải tập một buổi thật nặng là khỏe, mà là tập đều mỗi ngày.
Sau một thời gian, bạn sẽ nhận ra một điều rất thú vị: tiếng Anh không chỉ giúp bạn nói chuyện với người nước ngoài, mà còn giúp bạn tự tin hơn, mở rộng suy nghĩ và không còn cảm giác bị mắc kẹt trong một thế giới nhỏ. Lúc đó, mắc lỗi không còn đáng sợ nữa. Thứ giữ bạn lại phía sau từ đầu đến giờ chính là sự im lặng vì sợ sai.
Nếu bạn đang mất gốc, đang loay hoay không biết mình nên bắt đầu từ đâu, thì đó cũng chính là lý do mình tạo ra chương trình Bản đồ Tiếng Anh. Đây không phải là một lớp học nhồi kiến thức, cũng không phải nơi ép bạn học thêm ngữ pháp. Đây là nơi mình cùng bạn ngồi lại, xác định rất rõ: bạn đang ở đâu, bạn cần tiếng Anh để làm gì trong đời sống của mình, và bạn nên học cái gì cho đúng với chính bạn. Chương trình diễn ra định kỳ hằng tháng, chi phí rất nhỏ, chỉ đủ để bạn nghiêm túc với quyết định của mình.
Biết đâu, đây sẽ là một cánh cửa mới cho hành trình học tiếng Anh của bạn. Và cũng có thể là một cuộc hẹn rất đẹp giữa mình với nhau, trên con đường học cho đúng, học cho tới. Nếu bạn thấy phù hợp, bạn có thể bấm vào link bên dưới để tham gia cùng uSpeak và Bản đồ Tiếng Anh nhé. Mình rất mong được gặp bạn ở đó.