Bạn sẽ không nghe nói được tiếng Anh cho đến khi nhận ra một điều rất đơn giản này.
Học tiếng Anh, thật ra, không có bí mật gì cả, cũng chả có bí quyết gì cả!
Không có chiếc chìa khóa thần kỳ.
Không có con đường tắt dành riêng cho người “có năng khiếu”.
Nhưng lạ ở chỗ, càng ngày người ta lại càng nói về nó như một thứ phép màu. Người ta khoác lên việc học ngoại ngữ những ngôn từ hoa mỹ, huyền hoặc, khiến người học đứng từ xa nhìn vào đã thấy… sợ. Và rồi, rất nhiều người tự kết luận một cách nhẹ nhõm mà đau đớn:
“Chắc mình không hợp.”
“Chắc mình không có năng khiếu.”
Nếu học tiếng Anh thật sự cần năng khiếu, thì có lẽ phần lớn nhân loại đã phải im lặng trước nhau. Nhưng thực tế không phải vậy. Tiếng Anh vẫn được nói mỗi ngày, bởi những con người rất bình thường, từng sợ hãi, từng nói sai, từng lúng túng như bạn.
Ngày đó, khi mình còn học những năm cấp hai, khoảng lớp 6, 7, 8, 9, không biết bạn có giống mình không, nhưng trong trường lúc ấy mọi thứ được chia rất rõ. Có ban A là toán, lý, hóa; có ban D là văn, toán và tiếng Anh. Hai ban đó giống như hai thế giới khác nhau. Những bạn học ban D thường tin rằng mình viết văn tốt, học tiếng Anh ổn thì đương nhiên không thể giỏi toán, lý, hóa; với họ, toán chỉ là một môn phụ cho đủ chương trình. Ngược lại, những bạn học ban A, đầu óc logic, làm toán nhanh, giải lý hóa giỏi lại nghĩ rằng học tiếng Anh hay viết văn không phải thế mạnh của mình, thậm chí là không cần thiết. Hồi đó, những suy nghĩ ấy được chấp nhận một cách rất tự nhiên, không ai nghi ngờ gì cả. Nhưng càng lớn lên, nhất là khi bắt đầu đi dạy, mình mới dần nhận ra rằng cách nghĩ đó không hề đúng. Nó chỉ là một dạng thiên kiến trong quá trình học, và chính niềm tin đó đã vô tình dựng lên một cái khung chật hẹp, khiến rất nhiều người tự giới hạn năng lực của mình. Bởi một khi đã tin rằng “mình thuộc kiểu người này” thì ta sẽ rất khó mở lòng để học những điều nằm ngoài cái khung ấy, và việc học từ đó trở nên nặng nề hơn rất nhiều..
Quay lại câu chuyện của chính bạn. Hãy thử nhìn lại hành trình học tiếng Anh của mình từ đầu đến giờ.
Có thể bạn đã từng mua sách. Đã từng đăng ký một khóa học. Đã từng ngồi xuống và tự hứa với bản thân rằng lần này mình sẽ cố gắng thật sự. Có khi là một lời hứa rất mạnh, đầy quyết tâm, vào đúng những buổi học đầu tiên của một khóa nào đó. Cũng có khi, bạn đăng ký đơn giản vì thấy mọi người xung quanh đều học, ai cũng nói khóa này hay, chương trình kia tốt, nên mình cũng học theo.
Những ngày đầu thường rất hào hứng. Bạn đi học đầy đủ, mở sách đều đặn, có cảm giác như lần này mọi thứ sẽ khác. Nhưng rồi thời gian trôi qua, sự hào hứng ấy dần nhạt đi. Bài học bắt đầu bỏ dở. Cuốn sách từng mua giờ nằm im trên kệ, đôi khi chỉ để… trang trí. Lớp học cũng không còn đều đặn như trước.
Không phải vì bạn lười. Cũng không phải vì bạn không muốn học. Mà vì bạn bắt đầu thấy mơ hồ, mất định hướng, rồi chán nản với chính bản thân mình. Bạn không rõ mình đang đi đâu, và càng không chắc điểm đến của mình là gì.
Học tiếng Anh trong trạng thái đó giống như lên một chiếc thuyền rồi chèo ra biển lớn mà không biết bờ ở phía nào. Kiến thức thì mênh mông: ngữ pháp, các thì, cấu trúc câu, thuật ngữ học thuật… nhìn đâu cũng thấy còn phía trước. Còn người học thì chèo được một đoạn đã mệt, mệt rồi bắt đầu hoang mang, và khi hoang mang đủ lâu, người ta thường buông tay, không chèo nữa.
Trong suốt hơn mười năm đi dạy, mình nhận ra một điều rất rõ: các bạn không phải là không cố gắng. mà là các bạn đã cố gắng trong một hành trình không có mục tiêu và phương hướng cụ thể.
Sai lầm lớn nhất của rất nhiều người học tiếng Anh là học theo giáo trình, chứ không học theo nhu cầu của chính mình.
Học tiếng Anh theo giáo trình giống như mặc một chiếc áo may sẵn mà chưa từng đo lại cơ thể. Áo thì đẹp, vải thì tốt, nhìn qua ai cũng khen. Nhưng khi mặc vào mới thấy chỗ thì chật, chỗ thì rộng, chỗ thì vướng víu. Mặc không thoải mái, mà bỏ đi thì lại tiếc.
Giáo trình dạy rất nhiều thứ. Nhưng giáo trình không bao giờ hỏi bạn rằng:
mỗi ngày bạn cần nói điều gì trong công việc của bạn ?
bạn cần dùng tiếng Anh trong bối cảnh nào?
bạn đã từng vấp ở đâu, từng ngã ở đâu, từng câm lặng ở chỗ nào và bí ý chỗ nào mà miệng không nói nên lời ?
Ví dụ, một người đi làm văn phòng không cần nói về môi trường toàn cầu hay lịch sử nước Anh. Điều họ thật sự cần là những thứ rất đời:
làm sao để mở đầu một cuộc trò chuyện với đồng nghiệp
làm sao để báo cáo tiến độ công việc
làm sao để nói “tôi chưa kịp hoàn thành” mà không run, không sợ
Học không đúng thứ mình cần, thì dù học nhiều đến đâu cũng luôn có cảm giác thiếu.
Mình tin là bạn đã từng giống mình. Bạn đã từng học đủ loại giáo trình. Streamline. Những bộ sách của Cambridge hay Oxford. Rồi nghe rất nhiều “suggest” từ giáo viên tiếng Anh mà bạn theo học. Hồi đó mình cũng vậy. Lên đại học, nghe cô này gợi ý bộ này, thầy kia khuyên học bộ kia. Mình mua một bộ luyện TOEIC. Mua thêm một bộ tiếng Anh cho kế toán – kiểm toán. Rồi lại mua tiếp một bộ tiếng Anh cho xuất nhập khẩu.
Chưa dừng lại ở đó. Trên mạng, chỉ cần thấy một KOL hay một người nổi tiếng nào đó nói rằng: “Bạn nên học bộ này, nó đúng với hành trình của bạn”, là mình lập tức tin. Tin đến mức có khi còn phải vay tiền để mua cho bằng được bộ sách đó mang về.
Nhưng rồi chuyện quen thuộc lại xảy ra. Chỉ vài hôm sau, những cuốn sách ấy nằm im trên kệ. Không phải vì mình không cố mở ra. Mà vì càng đọc, mình càng không hiểu tại sao nó hay với người khác, còn với mình thì lại không chạm được chút nào.
Lúc đó mình mới nhận ra:
không phải giáo trình dở, cũng không phải người ta xúi bậy đâu
chỉ là nó không được viết cho nhu cầu của mình.
Và khi bạn học những thứ không phục vụ cho cuộc sống thật của mình, thì sớm hay muộn, bạn cũng sẽ bỏ nó lại phía sau.
Nhất định bạn phải hiểu vầy nè : Tiếng Anh không nằm trong sách – nó nằm trong đời sống
Tiếng Anh thật ra không nằm trong sách. Không nằm trong giáo trình. Không nằm trong những bài kiểm tra 15 phút, 45 phút. Cũng không nằm trong việc bạn thuộc làu mười mấy cái thì ngữ pháp.
Tiếng Anh nằm ở những khoảnh khắc rất đời thường, rất gần với cuộc sống của bạn. Bởi suy cho cùng, nó chỉ là một công cụ để bạn truyền tải suy nghĩ, công việc và cảm xúc của mình với người khác.
Nó nằm ở khoảnh khắc bạn muốn mở đầu một câu xã giao với đồng nghiệp nước ngoài, nhưng lại đứng khựng lại vì không biết bắt đầu từ đâu. Nó nằm ở lúc bạn cần xin gia hạn deadline, trong đầu có rất nhiều ý nhưng miệng lại không bật ra được câu nào đủ rõ ràng để nói với sếp. Nó nằm ở một buổi ăn tối với đối tác, nơi bạn chỉ mỉm cười gật đầu, không phải vì không quan tâm, mà vì bạn không theo kịp câu chuyện đang diễn ra trên bàn ăn.
Trong những tình huống đó, bạn mới thấy rõ một điều: tiếng Anh không phải là một môn học để thi cử hay để chứng minh mình giỏi đến đâu.
Nó là một công cụ. Một công cụ giúp bạn hiện diện trọn vẹn hơn trong công việc và cuộc sống của chính mình.
Không rõ nhu cầu thì không có động lực
Khi bạn không biết mình học để làm gì, việc học sẽ không bao giờ trở nên cấp thiết. Nó giống như một việc “để đó cũng được”, làm hôm nay hay để mai cũng chẳng khác nhau là mấy. Và rồi, khi cuộc sống bắt đầu bận rộn hơn, khi công việc nhiều lên, khi những niềm vui khác xuất hiện, tiếng Anh sẽ là thứ đầu tiên bị gác lại, âm thầm và rất dễ dàng.
Con người chỉ có thể kiên trì với những điều mà họ thấy chạm trực tiếp vào cuộc sống của mình. Thứ gì càng xa, càng mờ, càng chung chung thì càng khó giữ lâu trong tâm trí.
Không ai dậy sớm chỉ vì một mục tiêu mơ hồ treo lơ lửng trên đầu.
Không ai cố gắng mỗi ngày chỉ vì một lý do nghe thì đúng nhưng không thấy mình ở trong đó.
Bạn sẽ không bật dậy lúc sáu giờ sáng chỉ để “học tiếng Anh cho tốt hơn”.
Nhưng bạn có thể dậy sớm nếu biết rằng sáng nay bạn cần chuẩn bị vài câu để họp với sếp nước ngoài.
Bạn sẽ không ngồi vào bàn tối muộn chỉ vì “nên học thêm một chút”.
Nhưng bạn sẽ học nếu ngày mai bạn cần trình bày ý kiến của mình mà không muốn lại im lặng như những lần trước.
Khi nhu cầu chưa rõ, động lực không có chỗ đứng.
Và khi động lực không xuất hiện, việc học dù tốt đến đâu cũng rất khó đi đường dài.
Mục tiêu rõ ràng chính là chiếc la bàn của trí nhớ.
Trí nhớ con người thật ra không hề kém. Nó chỉ không mặn mà với những thứ không có điểm đến. Những gì mơ hồ, chung chung, não bộ sẽ cho trôi qua rất nhanh, giống như nhìn thấy một con đường nhưng không biết nó dẫn về đâu thì chẳng ai muốn bước tiếp.
Khi mục tiêu đủ rõ, não bộ lập tức thay đổi thái độ. Nó biết mình cần giữ lại điều gì, cần loại bỏ điều gì. Lúc đó, trí nhớ giống như một người gác cổng tỉnh táo, chỉ mở cửa cho những thông tin thật sự cần thiết đi vào, còn lại thì cho qua.
Chính vì vậy mà bạn sẽ thấy một điều rất quen thuộc:
những người học để đi thi thường tiến bộ nhanh hơn.
những người có deadline thật thường học hiệu quả hơn.
Không phải vì họ thông minh hơn.
Cũng không phải vì họ có năng khiếu đặc biệt.
Mà vì họ biết rất rõ:
mình cần nhớ cái gì
và mình cần nhớ nó để làm gì.
Một sinh viên ôn thi sẽ nhớ bài rất nhanh, không phải vì trí nhớ tốt hơn bạn, mà vì trong đầu họ có một ngày thi rất cụ thể.
Một người sắp phải thuyết trình bằng tiếng Anh sẽ học đâu vào đó hơn, không phải vì chăm hơn, mà vì họ biết ngày mai mình phải nói gì, nói với ai, và nói trong hoàn cảnh nào.
Khi mục tiêu đủ rõ, não bộ không còn quyền lười biếng.
Nó buộc phải nghiêm túc làm việc.
Và đó là lý do vì sao:
không phải cứ học nhiều thì nhớ lâu,
mà là học có đích đến thì trí nhớ tự nhiên sẽ tìm được đường đi.
Kỷ luật khi học cũng vậy, nó không đến từ sự ép buộc. Kỷ luật đến từ mục tiêu.
Rất nhiều người hỏi:
“Làm sao để có kỷ luật học mỗi ngày?”
Nhưng có lẽ, câu hỏi đó nên được lùi lại một bước. Trước khi hỏi về kỷ luật, hãy hỏi về mục tiêu. Bởi nếu không biết mình đang đi đâu, thì việc buộc bản thân phải đi mỗi ngày chỉ khiến ta thêm mệt mỏi.
Khi mục tiêu đủ lớn, đủ rõ, mọi thứ bắt đầu thay đổi một cách rất tự nhiên.
Bạn không cần ai nhắc.
Không cần ai ép.
Bạn sẽ tự ngồi vào bàn, không phải vì nghĩa vụ, mà vì bạn biết mình cần làm gì.
Bạn sẽ tự tìm cách học, không phải vì ai đó bảo thế, mà vì bạn muốn giải quyết vấn đề của chính mình.
Bạn sẽ tự điều chỉnh bản thân, không phải vì kỷ luật thép, mà vì bạn không cho mình đường lùi.
Không phải vì bạn trở nên mạnh mẽ hơn người khác.
Mà vì mục tiêu của bạn đủ rõ để bạn không thể quay lưng lại.
Và cuối cùng, nếu phải nói gọn lại tất cả những điều này, thì chỉ cần nhớ một điều:
Học tiếng Anh không cần bí quyết.
Không cần năng khiếu.
Không cần phải trở thành một người khác.
Chỉ cần bạn thành thật trả lời một câu hỏi rất đơn giản:
“Mình cần tiếng Anh để làm gì trong đời sống của mình?”
Khi câu hỏi đó có câu trả lời, con đường sẽ tự hiện ra.
Và lúc ấy, tiếng Anh không còn là gánh nặng bạn phải mang theo, mà trở thành một chiếc cầu – nối bạn với một thế giới rộng lớn hơn, nơi bạn có thể bước tới bằng chính tiếng nói của mình.
P/S: Nếu bạn muốn nghe mình chia sẻ kỹ hơn về việc vì sao chúng ta hay rơi vào trạng thái trì hoãn, chán nản, hay gọi vui là “lười” khi học tiếng Anh, bạn có thể xem thêm video này. Biết đâu, bạn sẽ nhận ra vấn đề của mình không nằm ở kỷ luật, mà ở một chỗ khác sâu hơn.
